Home » „Bilo je magično“ – nisu vjerovali da će moći u svemir, ali san im se ostvario

„Bilo je magično“ – nisu vjerovali da će moći u svemir, ali san im se ostvario

autor: Play Team
0 komentara

Slijepi kompjuterski naučnik iz Sjeverne Karoline bio je jedan od 12 ambasadora sa invaliditetima koje je odabrao Mišn astro ekses u Americi da bi iskusili let u bestežinskom stanju dok istovremeno vrše eksperimente na inkluzivnim svemirskim putovanjima.

Postati astronaut je van domašaja većine ljudi. Ali da li bi strogi proces selekcije mogao da bude više štetan nego koristan?

Nova svemirska kompanija, Mišn astro ekses, želi da ospori percepciju da je svemirsko putovanje samo za one koji ispunjavaju konkretne fizičke kriterijume i poslao je prvu posadu sa invaliditetima na let u bestežinskom stanju.

„Bilo je magično”, kaže Sina Baram govoreći o svom prvom iskustvu boravka u bestežinskom stanju.

Želio sam to da uradim od četvrte godine, ali opšteprihvaćena pretpostavka bila je da je to ‘potpuno nemoguće’.”

U budućnosti, ovo bi moglo da znači uvrštavanje taktilnih funkcija u i oko šatlova ili korišćenje zvuka ili vibracija za prenošenje informacija.

„Od toga bi koristi mogla da ima čitava aeronautička zajednica”, kaže Sina, objašnjavajući da kad se urade podešavanja za osobe sa invaliditetom to svima olakšava život.

Smanjenje visine ivičnjaka, na primjer, rađeno je konkretno za korisnike invalidskih kolica, ali su taj potez pozdravili i roditelji sa dječjim kolicima.

Astronaut NASA Kris Hadfild bi vjerovatno volio to da čuje.

On je u vijesti dospio 2001. godine kad je tečnost za čišćenje procurila u njegov vizir i nagrizla mu oči, pa nije mogao da vidi usred svemirskog hoda.

Da su mu bile dostupne taktilne i audio informacije, ne samo da je od toga mogla da ima koristi slijepa posada, već bi se i Hadfild osjećao bezbjednije.

U oktobru, posada Mišn astro eksesa otputovala je na Long Bič u Kaliforniji i ušla na parabolički let Boinga 727.

Avion koga ponekad nazivaju „Kometa za povraćanje” leti u širokim lukovima.

Kad se avion nađe u najvišoj tački luka, on prelazi u slobodan pad stvorivši bestežinsko stanje na oko 20 sekundi.

„Trenutak kad mi je doprlo do mozga šta će se desiti bio je kad su zatvorili vrata aviona”, kaže ambasadorka Meri Kuper.

Foto: Al Powers

Ona je oduvijek sanjala o svemirskom putovanju, ali je mislila da je za nju ono nemoguće.

Studentkinja aeronautičkog inženjeringa i kompjuterske nauke na Univerzitetu Stenford rođena je sa fibularnom hemimelijom, kod koje vam nedostaje dio ili čitava nožna kost.

Meri je kao bebi amputirana noga ispod koljena i ona danas koristi protezu.

„To mi je sada jedna od omiljenih stvari u vezi sa mnom”, kaže ona.

Kad je avion stigao u najvišu tačku luka i gravitacija je nestala, posada je prvi put osjetila bestežinskog stanje – što je bila izuzetna senzacija.

„Nije stvar u tome što lebdite nagore, već što vas više ništa ne vuče nadole”, kaže Sina uzbuđeno.

„Sjedite na zemlji, a dovoljno je da se odgurnete samo jednim prstom i već lebdite.”

Sina se pitao kako izgleda lebdenje slijepe osobe kad njena jedina konstantna referentna tačka – gravitacija – nestane.

„Očekivao sam dezorijentaciju”, kaže on.

„Ali čim sam počeo da se navikavam na nultu gravitaciju, odmah mi je postalo prijatno i lako da se odgurujem s manje snage i koristim malo više finesa.

Svaki član posade radio je sa MIT-om na konkretnim eksperimentima u skladu sa invaliditetom da bi se vidjelo kako industrija može da ostvari napredak u inkluzivinosti.

Sina je pokušao da koristi audio signale za navođenje da bi se kretao uz pomoć zvuka.

„I pogodite šta se desilo? Nismo mogli da ih čujemo”, kaže on, objasnivši da je u ovom avionu mnogo bučnije nego na putničkom letu.

„Naučili smo nešto novo.”

Ali desilo se i nešto neočekivano.

Foto: Al Powers

Kad se oglasila komanda „spusti noge” – označivši kraj parabole – „mnogi od nas u posadi koji smo bili bez vida ili sa slabim vidom mogli smo da pronađemo naše prostirke”, kaže on.

„To je samo živa potvrda, i efikasnosti naše unutrašnje radne memorije i svih rješenja do kojih smo u prošlosti morali da dolazimo na Zemlji.”

Neuspjeh audio signala za navođenje otvorio je neke druge rasprave.

Mogu li da se upotrebe slušalice koštane provodljivosti?

Ili možda vibrotaktilna povratna informacija – senzacija vibracije – tako što se uređaj postavi na nečiju kožu na kojoj može da osjeti zvuk?

Merin eksperiment joj je dozvolio da pravi premete.

Ona je željela da pokaže da može da se služi „staničnim kretanjem” – bezbjedno da manevriše po kabini – sa ili bez proteze na nozi.

„Mogla sam da pustim nogu da ode, da samo lebdi. U jednom trenutku sam se obrnula, radeći premete.

A to je bilo nevjerovatno iskustvo”, kaže ona, dokazujući da proteze umjesto udova nikoga ne sputavaju.

Iako su Meri i Sina deo prve posade s invaliditetima koja je učestvovala u paraboličkom letu, oni nisu prvi pojedinci.

Stiven Hoking je 2007. opisao iskustvo kao „istinsku slobodu”, a u septembru je Hejli Arseno bila jedna od četiri civilna astronauta koji su letjeli u Spejsiksovom Inspirejšenu 4.

Ona ima titanijumsku butnu kost nakon što je kao dijete preživjela rak kostiju.

Drugi astronaut, Rič Kliford, dobio je dijagnozu Parkinsonove bolesti neposredno pred treći svemirski let – ali to nije bilo objavljeno u svim medijima.

Meri kaže: „NASA, i vlada sa njihovog stanovišta, nikad nije birala nikoga sa invaliditetom.

Oduvijek su se držali veoma strogih standarda.”

„A ti standardi nisu bezbjedni”, dodaje Sina.

„NASA čini medveđu uslugu čovječanstvu, kao i samim astronautima, nerazmišljanjem unaprijed o inkluzivnosti.

Kad na okupu imate grupu ljudi sa raznovrsnim sposobnostima zbir je moćniji od njegovih pojedinačnih dijelova.”

To je nešto što je NASA iskoristila pedesetih, kad je regrutovala 11 ljudi sa vašingtonskog Univerziteta Golodet – za gluve i osobe sa slabim sluhom.

Mnogi su ogluvili od meningitisa, koji im je oštetio vestibularni sistem unutrašnjeg uva učinivši ih „imunim” na morsku bolest.

Oni su učestvovali u raznim eksperimentima kako bi se izjasnili o fiziološkim i psihološkim iskustvima tokom kretanja, uključujući u bestežinskom stanju.

Jedan eksperiment ih je odveo na nemirno more Nove Škotske.

Dok je naučnicima ozbiljno pozlilo, Jedanaestorka iz Golodeta se kartala.

Sina smatra da „ejblizam” koči ovu industriju.

Foto: Al Powers

„Vlada urođeno vjerovanje da su osobe s invaliditetom nekako manje vrijedne i stoga se nijedan drugi njihov potencijal ne uzima u obzir”, kaže on, rekavši da sa tim mora da se prekine.

Meri kaže da postoje jednostavni načini da se proširi inkluzija.

Astronauti govore nekoliko jezika, zašto onda Američki znakovni jezik (ASL) ne bi postao jedan od njih?

Neki članovi posade su se tokom misije sporazumijevali znakovima, ali tumačenje riječi je bilo otežano kad bi ljudi lebdjeli naglavačke u prostoru.

Odmah je počelo da se razmišlja o rješenju – možda da dron registruje znake i prikaže ih korisniku okrenute u pravom smjeru?

Tako nešto bi vredelo uzeti u razmatranje.

Sljedeći put Sina želi lično da istraži „sonifikaciju žiroskopa”, gdje bi zvuk i vibracije mogle da mu pruže osjećaj kretanja u nekom određenom pravcu.

On kaže da bi odijela za let mogla da imaju ugrađene te funkcije, od čega bi koristi imali svi, ne samo slijepi astronauti.

„Meri će raditi na nečemu i neće morati da digne pogled da bi znala da se pomalo rotira, zato što bi njen lijevi kuk zavibrirao.”

„Moramo da prevaziđemo razmišljanje o ovome kao o nečemu što se radi kao višak.

Ovo su neophodne stvari za razmatranje, a mi to prosto još nismo počeli da radimo.”

Mišn astro ekses nije usamljen u ovoj svemirskoj trci.

Evropska svemirska agencija je počekom godine objavila poziv za šest para-astronauta, a aktivista za prava osoba s invaliditetom Edi Ndopu potpisao je nekoliko sporazuma o čuvanju povjerljivih informacija o svemirskim putovanjima.

Vrativši se na Zemlju, 12 ambasadora Mišn astro eksesa sada će takođe „preispitati život na zemlji” i podstaći na veću inkluzivnost u okviru naučnih, tehnoloških, inženjerskih i matematičkih (STEM) sektora.

„Ono što na mene ostavlja najveći utisak je da nam zapravo ne treba previše prilagođavanja i podešavanja”, kaže Meri, koja se često sjeti iskustva iz oktobra.

„Svake noći ležim u krevetu i pokušavam da prizovem taj osjećaj potpunog bestežinskog stanja.

To je osjećanje za kojim znam da ću juriti još dugo vremena.”

 

Tekst preuzet sa: oslobodjenje.ba

Slični članci

Ovaj websajt koristi kolačiće. OK Saznajte više ovdje

Skip to content